Tác giả: Minh Nam
Quyết định rút lui của Mỹ khỏi NATO, hoặc ít nhất là giảm mạnh cam kết, sẽ là một bước ngoặt lịch sử với những hệ quả sâu sắc đối với an ninh châu Âu và trật tự thế giới. Mỹ từ lâu đã là xương sống của Liên minh Bắc Đại Tây Dương (NATO), đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sức mạnh quân sự, răn đe và đoàn kết của khối. Việc Mỹ rút lui không chỉ làm suy yếu khả năng phòng thủ chung mà còn đặt ra câu hỏi lớn về tương lai của châu Âu trong bối cảnh các mối đe dọa ngày càng gia tăng từ Nga, Trung Quốc và các thế lực khác.
Ý nghĩa lớn nhất của quyết định này nằm ở chỗ Mỹ là trụ cột tài chính và quân sự của NATO. Theo các số liệu gần đây nhất cho năm 2025, Mỹ chiếm khoảng 60-62% tổng chi tiêu quốc phòng của toàn liên minh, với mức chi lên đến gần 1.000 tỷ USD (trong khi tổng chi tiêu NATO vượt 1.400 tỷ USD). Không có Mỹ, ngân sách quốc phòng của NATO sẽ bị cắt giảm mạnh, có thể hơn một nửa tùy theo cách tính, khiến châu Âu khó duy trì mức độ sẵn sàng chiến đấu hiện tại. Dù các nước châu Âu và Canada đã tăng chi tiêu đáng kể (đạt trung bình hơn 2% GDP), khoảng cách về quy mô và công nghệ vẫn rất lớn. Việc bù đắp sẽ đòi hỏi hàng nghìn tỷ USD đầu tư thêm trong nhiều thập kỷ, theo ước tính của một số nghiên cứu độc lập.
Về mặt lực lượng, Mỹ hiện duy trì khoảng 80.000 đến 100.000 quân nhân tại châu Âu, bao gồm các đơn vị chiến đấu, hậu cần và chỉ huy. Sự hiện diện này không chỉ là biểu tượng mà còn là yếu tố then chốt trong các kế hoạch phòng thủ tập thể, đặc biệt tại sườn phía Đông (Ba Lan, các nước Baltic). Nếu Mỹ rút quân, NATO sẽ mất ngay lập tức một phần lớn năng lực triển khai nhanh và khả năng răn đe trực tiếp.
Hơn nữa, Mỹ là nhà cung cấp chính chiếc dù hạt nhân (nuclear umbrella) cho châu Âu. Các lực lượng hạt nhân chiến lược của Mỹ được coi là “bảo đảm tối thượng” cho an ninh NATO, giúp ngăn chặn không chỉ tấn công quy ước mà còn cả nguy cơ leo thang hạt nhân từ đối thủ. Không có Mỹ, châu Âu chỉ còn lại kho vũ khí hạt nhân hạn chế của Anh và Pháp (khoảng vài trăm đầu đạn), khó thay thế được vai trò răn đe toàn diện và uy tín của Mỹ. Điều này có thể dẫn đến nguy cơ các nước châu Âu phải cân nhắc phát triển năng lực hạt nhân riêng, gây bất ổn chiến lược mới.
Về công nghệ quân sự, Mỹ mang đến những lợi thế vượt trội mà châu Âu khó bù đắp nhanh chóng: máy bay tàng hình B-2, F-22 (chỉ Mỹ vận hành), hệ thống cảnh báo sớm, tình báo, vệ tinh và các công nghệ tiên tiến khác. Những yếu tố này tạo nên lợi thế vượt trội về nhận thức tình huống, chỉ huy và kiểm soát (C2), cũng như khả năng tác chiến chính xác. Mỹ còn đóng góp sức mạnh kinh tế và ngoại giao – khả năng huy động nguồn lực, áp đặt trừng phạt và xây dựng liên minh rộng lớn – vốn là nền tảng quan trọng hỗ trợ sức mạnh quân sự của NATO.
Tóm lại, một NATO không có Mỹ sẽ trở nên yếu hơn đáng kể về cả quy mô, công nghệ, răn đe hạt nhân lẫn khả năng hành động thống nhất. Châu Âu sẽ phải đối mặt với gánh nặng chi tiêu quốc phòng khổng lồ, nguy cơ chia rẽ nội bộ (giữa Đông và Tây Âu), và khả năng bị thách thức lớn hơn từ các đối thủ. Quyết định rút lui của Mỹ không chỉ ảnh hưởng đến an ninh châu lục mà còn có thể làm lung lay trật tự quốc tế dựa trên liên minh, khuyến khích chủ nghĩa cô lập hoặc cạnh tranh vũ trang mới.
Trong bối cảnh hiện nay, kịch bản này là một lời cảnh tỉnh mạnh mẽ: an ninh châu Âu không thể phụ thuộc hoàn toàn vào một cường quốc duy nhất, nhưng cũng không dễ dàng thay thế vai trò then chốt của Mỹ. Các nước châu Âu cần đẩy mạnh hợp tác, tăng đầu tư và xây dựng năng lực tự chủ chiến lược một cách thực tế, đồng thời duy trì quan hệ đối tác chặt chẽ với Mỹ để đảm bảo hòa bình và ổn định lâu dài.