Tác giả: Tuấn Hoàng
Một thỏa thuận ngừng bắn vừa được công bố giữa Iran và United States, nhưng ngay từ đầu, nó đã mang trong mình mầm mống của sự đổ vỡ. Không có một văn bản thống nhất, không có một cách diễn giải chung – và quan trọng hơn, không có sự nhượng bộ thực chất từ bất kỳ bên nào.
Đây không phải là hòa bình. Đây là một khoảng dừng chiến thuật.
1. Hai phiên bản, hai thực tại
Điểm đáng chú ý nhất là: mỗi bên đang kể một câu chuyện hoàn toàn khác nhau về cùng một thỏa thuận.
Phía Iran tuyên bố rằng:
- Họ vẫn kiểm soát eo biển chiến lược Hormuz
- Lực lượng Mỹ sẽ rút khỏi khu vực
- Chương trình làm giàu uranium tiếp tục
Trong khi đó, Donald Trump lại khẳng định điều ngược lại:
- Iran sẽ loại bỏ uranium làm giàu
- Hoạt động hạt nhân bị đình chỉ
- Thỏa thuận dựa trên một kế hoạch do Mỹ đề xuất
Hai phiên bản này không chỉ khác nhau về chi tiết – chúng mâu thuẫn trực tiếp về những vấn đề cốt lõi. Điều đó cho thấy một thực tế: chưa hề tồn tại một thỏa thuận cuối cùng.
2. Khoảng cách không thể thu hẹp
Những gì đang diễn ra phản ánh một khoảng cách chiến lược gần như không thể san lấp.
- Với Iran, chương trình hạt nhân là công cụ sống còn để đảm bảo an ninh và vị thế khu vực.
- Với Mỹ, việc Iran sở hữu năng lực hạt nhân là “lằn ranh đỏ” không thể chấp nhận.
Không bên nào có thể nhượng bộ mà không phải trả giá chính trị cực lớn.
Nếu Tehran từ bỏ làm giàu uranium, họ sẽ bị coi là đầu hàng.
Nếu Washington chấp nhận điều đó, họ sẽ bị xem là thất bại trong việc ngăn chặn phổ biến hạt nhân.
Trong trò chơi này, nhượng bộ đồng nghĩa với thua cuộc.
3. Ngừng bắn: chiến thuật, không phải chiến lược
Thỏa thuận hiện tại – được cho là kéo dài khoảng hai tuần – nên được hiểu đúng bản chất: một khoảng nghỉ để tái chuẩn bị.
Trong thời gian này, cả hai bên nhiều khả năng sẽ:
- Tái bố trí lực lượng
- Củng cố liên minh
- Đánh giá lại phương án leo thang
Nói cách khác, “ngừng bắn” không nhằm kết thúc chiến tranh, mà để chuẩn bị cho giai đoạn tiếp theo của nó.
4. Ngoại giao trong thời đại “diễn ngôn kép”
Một điểm đáng chú ý là cách cả hai bên đều tuyên bố chiến thắng ngay cả khi chưa đạt được thỏa thuận thực sự.
Đây là một dạng “ngoại giao diễn ngôn kép”:
- Đối nội: mỗi bên trình bày kết quả như một thắng lợi để củng cố vị thế chính trị
- Đối ngoại: giữ không gian đàm phán mở, tránh leo thang ngay lập tức
Nhưng chiến lược này cũng có giới hạn. Khi thực tế không khớp với tuyên bố, niềm tin sẽ nhanh chóng sụp đổ – và khi đó, xung đột thường quay trở lại với cường độ cao hơn.
5. Kết luận: Hòa bình giả định
Những gì đang diễn ra không phải là một tiến trình hòa bình, mà là một trạng thái “hòa bình giả định” – nơi chiến tranh tạm dừng nhưng không hề được giải quyết.
Khoảng cách giữa hai bên vẫn còn nguyên vẹn.
Lợi ích cốt lõi không thay đổi.
Và ý chí nhượng bộ gần như bằng không.
Trong bối cảnh đó, câu hỏi không phải là liệu chiến sự có tiếp diễn hay không – mà là khi nào nó sẽ bùng phát trở lại, và ở mức độ nào.
Hai tuần ngừng bắn có thể chỉ là sự im lặng ngắn ngủi trước một cơn bão lớn hơn.